Bursa'da kurulu, CNC tezgah imalatı ve yurt içi satışı yapan bir firma düşünün. Yıllık cirosu 620 milyon TL. Üç farklı bankada hesabı var. Beş yıldır ihracata başlamak için yatırım kredisi arıyor — makina parkını genişletmek, yeni üretim hattı kurmak istiyor.
Başvuru dosyası hazır: bilanço, gelir tablosu, kapasite raporu, fizibilite. Şube müdürüyle görüşme iyi geçiyor. Tahsis müdürü dosyayı incelemeye alıyor.
İki hafta sonra gelen cevap: limit talebin %40'ı. Gerekçe: "kredi politikası."
Gerçek gerekçe kredi politikası değildi. Firmada görünmeyen bir şeydi — ve tahsis müdürü bunu bize söylemedi.
Bu yazı, bankaların ticari kredi değerlendirmesinde uyguladığı ama masa karşısına yansıtmadığı kriterleri genel bir eğitim çerçevesinde ele almaktadır. Kişiye özel kredi tavsiyesi içermez — karar her zaman size aittir.
Bölüm 1 — Bankaların Söylemediği 7 Kriter
Banka size "şu belgeleri getirin" der. Ama değerlendirirken baktığı şeyler çok daha derindir. 620 milyon TL cirolu bir makina imalat firması bile bu kriterlerden geçer.
- Ciro değil, nakit akışı 620 milyon TL ciro yapan firma, tahsilat vadesi 180 gün ve tedarikçi ödemesi 30 günse bankacı bunu görür. Kağıt üzerindeki ciro, nakit açığını gizleyebilir. Banka gerçek nakit döngüsüne ve kalıntı bakiyeye bakar.
- Son 6 ay hesap hareketi > Bilanço Bilanço geçmişi anlatır. Son 6 aylık hesap hareketi bugünü gösterir. Makina imalat firmasının ihracat tahsilatları gecikiyorsa, dönemsel nakit sıkışmaları banka ekstrelerinde net görünür — bilançoda görünmez.
- Çek ve ödeme disiplini = kredi kaderi Tek bir karşılıksız çek, ticari kredi dosyasını yıllarca etkiler. Bankacı Findeks'te çek geçmişini, tedarikçi protestolarını ve ödeme örüntüsünü inceler. Makina sektöründe tedarikçi zinciri büyük — bir halkadaki gecikme tüm dosyaya yansır.
- Vergi ve SGK borcu — kırmızı alarm 620 milyon TL cirolu firma için bile vadesi geçmiş vergi borcu değerlendirmeyi durdurur. Yapılandırılmış olması süreci devam ettirebilir — ama tahsis notuna olumsuz yansır ve limit teklifi düşer.
- Sektör riski: makina imalatı özelinde Makina imalat ve satış sektörü bankacılık terminolojisinde "orta-yüksek döngüsel risk" taşır. Otomotiv, inşaat ve savunma sektörlerine satış yapılıyorsa bu müşterilerin riski dolaylı olarak firmaya yansır. Tahsis müdürü bunu müşteri portföyünde sorgular.
- Ortak ve yönetici KKB'si Firma 620 milyon TL ciro yapıyor olsa da ortakların bireysel KKB profili ayrıca sorgulanır. Ortakların başka şirketlerdeki kefaletleri, bireysel kredi gecikmesi — hepsi ticari dosyayı etkiler.
- Banka müşteriyi değil riski finanse eder "Beş yıldır müşteriyiz" avantaj sağlar ama güvence vermez. Banka şunu sorar: "Bu firmanın önümüzdeki 36 ayda geri ödeme kapasitesi güvende mi?" Cevap net değilse limit kısılır.
"Tahsis müdürünün masasında iki dosya vardır: söylenenler ve görünenler. Limit kararı ikincisine göre verilir."
Bölüm 2 — En Çok Yapılan 5 Hata
- Bilançoyu optimize etmek, hesap hareketini ihmal etmek Mali müşavir bilançoyu düzenler ama banka son 6 aylık hesap ekstresine bakar. İkisi çelişirse banka ekstreyi esas alır. Makina imalat firmaları büyük ödemeler ve tahsilatlarla çalıştığından bu tutarsızlık çok daha net görünür.
- Grup şirketi devirlerini gelir göstermek Aynı holdingin farklı şirketleri arasındaki cari hesap devrimleri ciroya ekleniyor. Tahsis müdürü bunu "aktarma-arındırma" analiziyle tespit eder. Gerçek ciro düştüğünde limit teklifi de düşer.
- Makina stokunu teminat saymak "Depomuzda 80 milyon TL'lik makina var" argümanı bankacılıkta beklenen karşılığı bulmaz. Banka likit teminat ve gayrimenkul ipoteğini esas alır. Makina stoku teminat olarak kabul görse bile piyasa değerinin çok altında değerlenir.
- Sicil sorununu saklamaya çalışmak Tahsis müdürü MEMZUÇ, KKB ve Findeks'te her şeyi zaten görür. Sorunun üstünü kapatmak yerine nedeni ve kapanma tarihini önceden açıklamak çok daha etkilidir.
- Fizibiliteyi abartmak Yatırım kredisi için sunulan fizibilite raporunda "yüksek büyüme" projeksiyonları tahsis müdürünü ikna etmez, aksine şüphe uyandırır. Tutucu ve belgelenebilir projeksiyonlar daha güçlü dosya oluşturur.
Bölüm 3 — 3 Soruda "Kredi Çıkar mı?" Testi
Bu test kişiye özel sonuç vermez. Karar her zaman bankanın ve sizin aranızdadır. Ancak genel durumunuzu değerlendirmenize yardımcı olur.
1. Son 6 aydaki banka hesaplarınızda dönemsel nakit açığı var mı? Ortalama bakiye ne durumda?
✓ Güçlü ortalama bakiye, düzenli hareket → Nakit akışı kriteri olumlu. Değerlendirme devam eder.
✗ Sürekli sıfıra yakın bakiye veya dönemsel eksi → Banka nakit açığını görür. Limit teklifi baskı altına girer.
2. Firmada, ortaklarda veya kefaletlerde son 3 yılda KKB gecikmesi, çek iadesi veya protesto var mı?
✓ Temiz sicil → Değerlendirme devam eder. Güçlü bir başlangıç noktası.
✗ Kayıt var → Sorunun nedeni ve kapanma tarihi kritik. Canlı sorun varsa süreç başlamaz.
3. Vadesi geçmiş vergi, SGK veya icra kaydı var mı? MEMZUÇ'ta tahakkuk görünüyor mu?
✓ Temiz → Finansal tablolar değerlendirmeye açık.
✗ Var → Yapılandırma durumu ve ödeme düzeni sorgulanır. Aktif tahakkuk doğrudan ret gerekçesidir.
Bu test genel eğitim amaçlıdır. Kişiye özel sonuç üretmez. Karar sizindir.
Bölüm 4 — Bu Durumu Nasıl Analiz Edersiniz?
Genel Değerlendirme Çerçevesi — Ticari Firma İçin
- Sicil taraması yapın. KKB, Findeks ticari notu, MEMZUÇ tahakkuk, haciz ve vergi kayıtlarını gözden geçirin. Her sorunun nedenini ve kapanma durumunu belgeleyin.
- Nakit döngüsünü analiz edin. Makina sektöründe tahsilat vadesi kritiktir. Son 6 aylık ortalama bakiye, dönemsel nakit açıkları ve tedarikçi ödeme planı netleştirilmeli.
- Aktarma-arındırma riskini tespit edin. Grup şirketi devrimleri, ortak cari hesapları ve olağandışı gelir kalemleri önceden analiz edilmeli. Tahsis müdürünün göreceği şeyi siz önce görün.
- MEMZUÇ yükünüzü bilin. Mevcut banka limitlerinin kullanım oranı ve kefalet riskleri dahil toplam risk hesaplanmalı.
- Fizibiliteyi gerçekçi tutun. Makina yatırımı için tutucu büyüme projeksiyonları, agresif rakamlardan çok daha ikna edicidir.
⚠️ Genel Not: Bu yöntem genel bir çerçevedir. Her firmanın sektörü, yapısı ve bankacılık ilişkisi farklıdır. Yukarıdaki adımlar kredi alacağınızı garanti etmez — ancak hazırlıklı gitmeniz her koşulda avantaj sağlar.